Wat zijn bouwleges en hoe worden ze berekend?

Wie gaat bouwen of verbouwen, heeft vaak een omgevingsvergunning nodig. Voor de behandeling van die aanvraag rekent de gemeente bouwleges. Bij een nieuwe woning gaat het al snel om duizenden euro's, en bij grotere projecten om tienduizenden. In dit artikel leest u wat bouwleges zijn, hoe gemeenten ze berekenen en waarom de bedragen zo verschillen.

Waarom betaalt u bouwleges?

Bouwleges zijn een vergoeding voor het werk dat de gemeente doet bij uw aanvraag. Ze toetst uw plan aan het omgevingsplan en aan de bouwregels, vraagt zo nodig advies aan de welstands- of omgevingscommissie, en neemt een besluit. De gemeente mag met de leges niet meer verdienen dan deze diensten kosten; lees daarover meer in Leges, precario of belasting: wat is het verschil?.

U betaalt de leges ook als de vergunning wordt geweigerd: u betaalt voor de behandeling, niet voor de uitkomst. Trekt u de aanvraag in voordat de gemeente een besluit neemt, dan krijgt u vaak een deel terug.

De grondslag: de bouwkosten

Bij de meeste gemeenten zijn de bouwleges een percentage van de bouwkosten. Wat daaronder valt, staat in de begripsbepalingen van de legesverordening. Meestal is dat de aannemingssom exclusief btw, zoals bedoeld in de Uniforme Administratieve Voorwaarden voor de uitvoering van werken (UAV). Is er geen aannemingssom, dan raamt de gemeente de bouwkosten, vaak volgens de norm NEN 2699.

Let op: een aantal gemeenten rekent juist met de bouwkosten inclusief btw. Bij dezelfde aannemingssom betaalt u daar ongeveer 21% meer leges. Op Leges.nl houden we hier in alle berekeningen rekening mee.

Vier manieren van berekenen

Gemeenten gebruiken verschillende rekenmethoden. In de tarieventabel komt u meestal een van deze vier tegen:

1. Eén percentage. Bijvoorbeeld 2,5% van de bouwkosten, vaak met een minimumbedrag.
2. Een staffel. Het percentage hangt af van de hoogte van de bouwkosten, en u betaalt dat ene percentage over het hele bedrag. Bijvoorbeeld: tot € 100.000 3%, daarboven 2,5%. Een project van € 150.000 kost dan 2,5% van € 150.000.
3. Schijven. Elk deel van de bouwkosten heeft een eigen percentage, net als bij de inkomstenbelasting. Bij € 150.000 betaalt u dan 3% over de eerste € 100.000 en 2,5% over de resterende € 50.000. In de verordening herkent u dit aan de woorden "over het deel van de bouwkosten".
4. Een bedrag per m² of m³. Sommige gemeenten rekenen met de oppervlakte of de inhoud van het bouwwerk, soms per gebruiksfunctie (wonen, bedrijf, kantoor).

Daarnaast hebben veel tarieventabellen een minimum en soms een maximum. Bij kleine projecten zoals een dakkapel of een schuur betaalt u daardoor vaak relatief veel. Bij grote projecten daalt het percentage meestal.

Wat betaalt u gemiddeld?

Leges.nl berekent de bouwleges voor het bouwen van een woning binnen het omgevingsplan voor vrijwel alle Nederlandse gemeenten. Volgens de verordeningen die in oktober 2026 golden, ziet het landelijk gemiddelde er zo uit:

De verschillen tussen gemeenten zijn groot. Bij € 500.000 bouwkosten betaalt u in de goedkoopste gemeente ongeveer € 3.250, en in de duurste ruim € 37.000. Drie grote steden ter vergelijking:

De actuele cijfers en de volledige ranglijst vindt u op de pagina Vergelijken.

Meer dan alleen de bouwactiviteit

Sinds de Omgevingswet bestaan de bouwleges vaak uit twee delen: een bouwtechnisch deel (de bouwactiviteit) en een ruimtelijk deel (de omgevingsplanactiviteit). Past uw plan niet binnen het omgevingsplan, dan komen daar extra leges bij voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit. Ook voor werk aan een monument, voor kappen of voor een uitweg kunnen aparte leges gelden. Lees meer in Omgevingswet en leges: wat is er sinds 2024 veranderd?.

Tips om verrassingen te voorkomen

• Controleer de definitie van bouwkosten in de verordening van uw gemeente: inclusief of exclusief btw, en wat telt mee?
• Geef realistische bouwkosten op. De gemeente kan de opgegeven kosten toetsen en zo nodig opnieuw ramen.
• Kijk naar het jaar van de aanvraag. Het tarief van het jaar waarin u de aanvraag indient, is bepalend. Tarieven gaan vaak per 1 januari omhoog.
• Vraag naar teruggaaf als u een aanvraag intrekt of als de gemeente de aanvraag niet in behandeling neemt.

Bereken uw bouwleges

Wilt u weten wat u in uw gemeente betaalt? Bekijk de gratis voorbeeldberekeningen per gemeente of gebruik de rekentool voor een berekening van uw eigen project, met verwijzingen naar de artikelen uit de verordening.