Leges, precario of belasting: wat is het verschil?

Wie een paspoort aanvraagt, een aanbouw laat vergunnen of een terras voor zijn café zet, betaalt de gemeente. Maar niet elke betaling is hetzelfde. Soms betaalt u leges, soms belasting, soms precario. Het verschil lijkt technisch, maar het bepaalt hoeveel de gemeente mag vragen en wat u kunt doen als u het niet eens bent met de rekening.

Leges: betalen voor een dienst

Leges zijn een vergoeding voor een concrete dienst die de gemeente voor u verleent. De wettelijke basis is artikel 229 van de Gemeentewet: de gemeente mag rechten heffen voor het genot van diensten die door of vanwege het gemeentebestuur worden verleend. Bekende voorbeelden zijn:

• een omgevingsvergunning voor bouwen, kappen of het afwijken van het omgevingsplan;
• een paspoort, identiteitskaart of rijbewijs;
• een uittreksel uit de Basisregistratie Personen;
• een huwelijk of geregistreerd partnerschap;
• een evenementen- of exploitatievergunning.

Kenmerkend is de directe koppeling: u vraagt iets aan, de gemeente levert een dienst en u betaalt daarvoor. Welke tarieven gelden, staat in de legesverordening met de bijbehorende tarieventabel. Iedere gemeente stelt die zelf vast, meestal elk jaar opnieuw.

De gemeente mag op leges geen winst maken

Voor leges geldt het kostendekkingsbeginsel (artikel 229b Gemeentewet). De geraamde opbrengst van de leges mag niet hoger zijn dan de geraamde kosten van de diensten waarvoor ze worden geheven. Dat wordt beoordeeld over de verordening als geheel, niet per afzonderlijke vergunning. Een gemeente mag dus het ene tarief iets hoger zetten om een ander tarief laag te houden, zolang de verordening als geheel niet meer opbrengt dan ze kost.

Dat verklaart ook waarom de bedragen tussen gemeenten zo verschillen. Elke gemeente maakt eigen keuzes over welke kosten ze doorberekent en hoe ze de lasten over de verschillende diensten verdeelt. Bij de bouwleges kan het verschil tussen de goedkoopste en de duurste gemeente oplopen tot een factor tien.

Bij paspoorten, identiteitskaarten en rijbewijzen ligt dat anders. Daarvoor stelt het Rijk maximumtarieven vast, en de meeste gemeenten rekenen het maximum.

Belastingen: geen directe tegenprestatie

Belastingen zijn heffingen zonder directe, individuele tegenprestatie. U betaalt ze omdat u eigenaar of gebruiker bent van iets, of omdat u iets doet, niet omdat de gemeente op dat moment een dienst voor u verricht. De opbrengst gaat naar de algemene middelen van de gemeente. Voorbeelden van gemeentelijke belastingen zijn:

• de onroerendezaakbelasting (OZB) voor eigenaren en gebruikers van gebouwen;
• toeristenbelasting voor overnachtingen;
• reclamebelasting voor openbaar aangebrachte reclame;
• hondenbelasting;
• parkeerbelasting.

Voor belastingen geldt geen kostendekkingsbeginsel. De gemeenteraad bepaalt de hoogte, binnen de grenzen die de wet stelt.

Precario: belasting voor gebruik van de openbare ruimte

Precariobelasting is een bijzondere gemeentelijke belasting. U betaalt haar wanneer u iets op, onder of boven de openbare grond heeft: een terras op de stoep, een bouwsteiger, een container of een uitstalling. Het is dus geen vergoeding voor een dienst maar een belasting voor het gebruik van gemeentegrond. Sinds 2022 mogen gemeenten geen precario meer heffen op kabels en leidingen van nutsbedrijven. Voor terrassen, steigers en containers bestaat de belasting nog wel.

In de praktijk komt u leges en precario vaak samen tegen. Voor een terras betaalt u bijvoorbeeld:

1. eenmalig leges voor de terrasvergunning: de gemeente beoordeelt uw aanvraag en verleent de vergunning;
2. jaarlijks precario voor het gebruik van de openbare grond, vaak per vierkante meter.

Heffingen voor gemeentelijke voorzieningen

Daarnaast zijn er heffingen die tussen leges en belastingen in zitten. De rioolheffing en de afvalstoffenheffing mogen niet meer opbrengen dan de kosten van riolering en afvalinzameling, maar zijn niet gekoppeld aan een individuele aanvraag. Ook marktgelden, begraafrechten en havengelden zijn rechten voor het gebruik van gemeentelijke voorzieningen.

Overzicht

Het niet eens met de rekening?

Leges worden geheven via een aanslag, net als belastingen. Bent u het niet eens met het bedrag, dan kunt u bezwaar maken bij de heffingsambtenaar van de gemeente. Dat moet binnen zes weken na de datum op de aanslag. Controleer daarbij vooral:

• of het juiste tarief uit de tarieventabel is toegepast;
• of de grondslag klopt, bij bouwleges vooral de hoogte van de bouwkosten;
• of u recht heeft op een gedeeltelijke teruggaaf, bijvoorbeeld als u de aanvraag heeft ingetrokken.

Leges berekenen voor uw gemeente

Op Leges.nl staan de legesverordeningen van alle Nederlandse gemeenten, met gratis voorbeeldberekeningen per gemeente. Met de rekentool berekent u de leges voor uw eigen situatie, met verwijzingen naar de artikelen uit de verordening.