Omgevingswet en leges: wat is er sinds 2024 veranderd?

Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. De wet bundelt tientallen wetten over de fysieke leefomgeving, waaronder de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Voor de leges was dat een grote verandering: vrijwel alle gemeenten hebben hun legesverordening op een nieuwe leest geschoeid. Wat is er veranderd, en wat betekent dat voor u?

Van Wabo naar Omgevingswet

Onder de Wabo vroeg u een omgevingsvergunning aan voor activiteiten zoals bouwen, afwijken van het bestemmingsplan en kappen. Onder de Omgevingswet heten die activiteiten anders, en ze zijn anders verdeeld:

De legesverordening volgt die indeling. In vrijwel alle tarieventabellen vanaf 2024 vindt u daarom aparte tarieven voor de verschillende activiteiten.

Bouwen: een technisch en een ruimtelijk deel

De belangrijkste verandering voor wie gaat bouwen, is de splitsing van de bouwvergunning:

• De bouwactiviteit (technisch) gaat over de bouwtechnische regels uit het Besluit bouwwerken leefomgeving: constructieve veiligheid, brandveiligheid, energiezuinigheid.
• De omgevingsplanactiviteit (ruimtelijk) gaat over de vraag of het bouwwerk past in het omgevingsplan: bouwhoogte, situering en uiterlijk.

Veel gemeenten rekenen voor beide delen een apart tarief. Twee voorbeelden uit de verordeningen van 2024:

• Zuidplas rekende 0,34% van de bouwkosten voor het bouwtechnische deel en 1,36% voor het ruimtelijke deel. Bij € 500.000 bouwkosten is dat samen € 8.500.
• Oegstgeest rekende een hoog percentage voor het bouwtechnische deel en een vast bedrag van € 118,75 voor het ruimtelijke deel.

Andere gemeenten houden één percentage aan voor de bouwactiviteit en rekenen voor de omgevingsplanactiviteit alleen een toeslag of een vast bedrag. Om te vergelijken telt u dus beide delen bij elkaar op. Dat doet Leges.nl in alle voorbeeldberekeningen.

Binnenplans of buitenplans

Past uw bouwplan binnen de regels van het omgevingsplan, dan bouwt u binnenplans. Wijkt het af, dan heeft u een vergunning nodig voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit. Die vervangt het oude afwijken van het bestemmingsplan, inclusief de bekende kruimelgevallen.

De leges voor een buitenplanse activiteit lopen sterk uiteen. Sommige gemeenten rekenen een vast bedrag van enkele honderden euro's, andere een percentage van de bouwkosten of een bedrag dat afhangt van de procedure. Een buitenplanse vergunning kost daardoor al snel duizenden euro's extra. Dit onderwerp werken we uit in een volgend artikel.

Wet kwaliteitsborging: minder bouwtechnische toetsing door de gemeente

Tegelijk met de Omgevingswet is de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) ingegaan. Voor eenvoudige bouwwerken in gevolgklasse 1, zoals de meeste grondgebonden woningen en eenvoudige bedrijfshallen, toetst de gemeente de bouwtechnische regels niet meer. Dat doet een onafhankelijke kwaliteitsborger. U doet bij de gemeente een bouwmelding in plaats van een vergunningaanvraag voor het technische deel.

Voor de leges betekent dat: voor die bouwwerken vervalt het bouwtechnische tarief, of wordt het vervangen door een (lager) tarief voor de bouwmelding. De ruimtelijke toets blijft bij de gemeente, net als de leges daarvoor. Daar staan wel de kosten van de kwaliteitsborger tegenover, die u rechtstreeks aan die partij betaalt.

Hebben de leges zich anders ontwikkeld?

De overgang heeft in sommige gemeenten tot flinke verschuivingen geleid. In Oegstgeest bijvoorbeeld waren de bouwleges in 2024 nog ongeveer 4,6% van de bouwkosten. Vanaf 2025 is dat ongeveer 1,3%: bij € 500.000 bouwkosten ging het van € 22.993,75 naar ongeveer € 6.400. Elders bleven de tarieven vrijwel gelijk, of gingen ze juist omhoog omdat er nieuwe onderdelen bij kwamen.

Hoe de tarieven in uw gemeente zich hebben ontwikkeld, ziet u op de gemeentepagina, bijvoorbeeld die van Oegstgeest. Daar staan per jaar de berekeningen sinds 2020.

Overgangsrecht: welk tarief geldt?

Voor de leges is de datum van de aanvraag bepalend. Een aanvraag die vóór 1 januari 2024 was ingediend, werd nog onder de Wabo afgehandeld, met de bijbehorende legestarieven. Ook nu geldt: het tarief uit de verordening van het jaar waarin u de aanvraag indient, is van toepassing.

Wat betekent dit voor u?

• Kijk naar beide delen. De bouwleges bestaan vaak uit een technisch en een ruimtelijk deel. Tel ze bij elkaar op.
• Controleer of uw plan binnenplans is. Een buitenplanse omgevingsplanactiviteit kost meer leges en duurt vaak langer.
• Houd rekening met de Wkb. Bij gevolgklasse 1 betaalt u minder of geen bouwtechnische leges, maar wel een kwaliteitsborger.

Wilt u weten wat u in uw gemeente betaalt? Gebruik de rekentool of lees eerst Wat zijn bouwleges en hoe worden ze berekend?